2 . امامت پس از مسئله معاد ، امامت و جايگاه امام در آفرينش مهم‌ترين و مشهورترين عقيدهء احسايى به شمار مىرود . عقيده وى در اين‌باره موجب گشته است كه برخى او و فرقهء شيخيه را در زمرهء غاليان به شمار آورند . احسايى معصومان - عليهم السلام - را واسطهء فيض خدا مىداند به اين معنا كه پس از آنكه خداوند معصومان را خلق كرد ، آنان به اذن و مشيت الهى موجودات ديگر را آفريدند . او نقش معصومان - عليهم السلام - در آفرينش جهان را براساس علل اربعهء ارسطويى توضيح مىدهد ؛ يعنى كائنات موجود نمىشوند مگر به چهار علت : اول علت فاعلى و آن قائم است به ائمه ؛ زيرا ايشان محل مشيت الهى و ترجمهء ارادهء خداوند هستند . دوم علت مادى ؛ هر مخلوقى ماده‌اش از فاضل نور ائمه است . سوم علت صورى ؛ خداوند خلق نموده است صور خلق را از شبح صورت‌هاى ائمه . چهارم ، علت غايى ؛ اگر ائمه نبودند هيچ‌كس را خلق نمىكرد و هريك از ممكنات به سبب فقرش نيازمند به جناب غنى حميد يعنى ائمه - عليهم السلام - مىباشد . « 1 » بر اين اساس به اعتقاد او معصومان - عليهم السلام - محل مشيت و ارادهء خداوند هستند و ارادهء آنان ، ارادهء خدا است . از اين‌رو ، معصومان علت‌هاى فاعلى موجودات جهان مىباشند و از سوى ديگر ، مواد موجودات از شعاع انوار و وجودات ايشان است . لذا آنان علل مادى آفرينش نيز به شمار مىروند . اما علل صورى بودن معصومان - عليهم السلام - به اين دليل است كه صورت‌هاى اشيا از صورت‌هاى مقامات و حركات و اعمال آنها است . البته صورت مؤمنان مانند صورت معصومان و صورت كافران مخالف صورت آنان است . همچنين معصومان ، علت غايى عالم‌اند ؛ زيرا اگر آنان نبودند چيزى خلق نمىشد و خلقت موجودات به خاطر خلقت معصومان است . احسايى با استناد به حديث نحن صنائع اللّه و الخلق بعد صنائع لنا « 2 » سبقت ائمه را بر موجودات سبقت حقيقى مىداند و بدين صورت به علت فاعلى ائمه معصومين قائل شده است . حتى پا را

--> ( 1 ) . ر . ك : شيخ احمد احسايى ، شرح الزيارة ، پيشين ، ج 4 ، ص 68 ، ج 1 ، ص 203 ، ج 3 ، ص 47 ؛ جوامع الكلم ، ج 1 ، ص 155 . ( 2 ) . نهج البلاغة ، نامهء 28 .